İşçinin çalıştığı süre boyunca hak ettiği ve yasal olarak talep edebileceği ödemelerin tamamı, işçi alacakları olarak tanımlanmaktadır. İşçi alacakları genel anlamda feshe bağlı olan işçi alacakları ve feshe bağlı olmayan işçi alacakları olarak iki gruba ayrılmaktadır.
Feshe Bağlı Olan İşçi Alacakları: İş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi ile işçinin talep edebileceği alacaklardır. Bunlar;
Kıdem tazminatı
İhbar tazminatı
Yıllık ücretli izin alacağı
Kötüniyet tazminatı
Feshe Bağlı Olmayan İşçi Alacakları: İşçinin hala işverenle çalışma ilişkisi içindeyken hak ettiği ve ödenmesi gereken alacaklardır.
Ücret Alacağı,
Fazla Çalışma Ücreti,
Hafta Tatili Çalışma Ücreti,
UGBT Ücreti,
İş Kazası ve Meslek Hastalığı Tazminatı,
Sendikal Tazminat,
Eşit Davranmama Tazminatı,
Asgari Geçim İndirimi.
KIDEM TAZMİNATI
Kıdem tazminatı, işçinin herhangi bir nedenle, yani iş sözleşmesinin işçi ya da işveren tarafından sonladırılmasına bakılmasızın işveren talep edebileceği bir alacaktır. Yerleşik Yargıtay İçtihatlarına göre kıdem tazminatı “işverene ait işyeri ya da işyerlerinde belli bir süre çalışmış olan işçinin, işini kaybetmesi halinde, işinde yıpranması ve yeni bir iş edinmede karşılaşacağı güçlükler ve işyerine sağladığı katkı göz önüne alınarak, geçmiş hizmetlerine karşılık olmak üzere, kanuni esaslar dahilinde işverence işçiye verilen toplu para” olarak tanımlanmaktadır. Kıdem tazminatı, her yıl için 1 aylık giydirilmiş brüt ücret tutarında ödenmektedir.
Kıdem tazminatı talep edebilmek için ;
-4857 Sayılı İş Kanununa tabi işçi olmak
-En az bir yıl çalışmış olmak
-İş Sözleşmesinin İş Kanunu’nda belirtilen nedenlerden birisi ile sonlandırılması
-İş Kanunu’nun 14. maddesinde belirtilen istisnai durumlar
İHBAR TAZMİNATI
İhbar tazminatı, işçinin veya işverenin iş sözleşmesini feshetmesi durumunda ödenen işçi alacaklarındandır. Taraflardan birinin iş sözleşmesini sona erdirmesi durumunda, diğer tarafa geçiş süreci için bir hazırlık süresi tanımak amacıyla ödenir.
4857 sayılı İş kanunu 17. madde uyarınca iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa yazılı olarak bildirilmesi esastır. İş Kanunu’nun 17. Maddesine göre;
6 aya kadar süren çalışmalarda 2 hafta,
6 aydan 1,5 yıla kadar süren çalışmalarda 4 hafta,
1,5 yıldan 3 yıla kadar süren çalışmalarda 6 hafta,
3 yıldan uzun süren çalışmalarda 8 hafta bildirim süresi uygulanmaktadır.
İş sözleşmesinin, bildirim süresi vermeksizin feshedilmesi durumunda bu sürenin ücreti, ihbar tazminatı olarak ödenmektedir.
YILLIK ÜCRETLİ İZİN ALACAĞI
Yıllık ücretli izin, işyerinde fiilen işe başladığı günden itibaren en az 1 yıl çalışan işçiye verilmekte olup, işçinin, kullanmadığı yıllık izin günlerinin ücretini iş sözleşmesi sona erdiğinde talep edebileceği alacak kalemidir.
KÖTÜ NİYET TAZMİNATI
4857 sayılı İş Kanunu’na göre 18’inci maddenin birinci fıkrası uyarınca bu kanunun iş güvencesini düzenleyen 18, 19, 20 ve 21’inci maddelerinin uygulanma alanı dışında kalan işçilerin iş sözleşmesinin, fesih hakkının kötüye kullanılarak sona erdirildiği durumlarda işçiye bildirim süresinin üç katı tutarında tazminat ödenir.
Örneğin; işçinin istirahat raporu alması, işveren aleyhine tanıklıkta bulunması, sendikal faaliyetlerde bulunması vb. durumlar nedeniyle farklı gerekçeler ileri sürülerek işçinin iş sözleşmesinin feshedilmesi durumlarında kötü niyet söz konusu olup, işçi alacağı doğmaktadır.
ÜCRET ALACAĞI
İşçinin çalışması karşılığında hak ettiği ödemeler ve ek haklar, ücret alacağı olarak tanımlanmaktadır. Ücret alacağı, işçinin çalışması karşılığında alması gereken temel ödemeler ve işçiye sağlanması gereken haklardır.
FAZLA MESAİ ÜCRETİ ALACAĞI
Fazla mesai ücreti, işçinin normal çalışma saatleri dışında çalıştığı ve yasal düzenlemelere göre belirlenen saatler için ödenen bir ücret türüdür. Haftalık 45 saatin, günlük 11 saatin üzerindeki süreler fazla mesai alacağı olarak ödenmelidir. Normal çalışma süresi aşıldığında, işçiye normal çalışma ücretinin %50 fazlası ödenir. Ayrıca işçinin fazla mesai saatlerinde çalışabilmesi için onayının alınması zorunluluğu bulunmaktadır.
HAFTA TATİLİ ÇALIŞMA ÜCRETİ ALACAĞI
İşçinin yedi günlük zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat dinlenme (hafta tatili) hakkı bulunmaktadır. Hafta tatili ücreti, işçinin haftalık çalışma süresini tamamladıktan sonra, hafta tatili günlerinde çalıştırıldığı durumlarda ödenmesi gereken ücrettir.
ULUSAL BAYRAM VE GENEL TATİL ALACAĞI
UBGT ücreti, işçinin ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalıştığı saatler için ödenen ücrettir. Bu ücret, işçinin normal çalışma saatlerinin dışında ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalıştırılması durumunda ödenir.
Bir işçinin ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışması durumunda, genellikle normal çalışma saatleri dışında çalıştığı kabul edilir. Bu nedenle, işçi bir saat dahi çalışsa tam günlük ücrete hak kazanır.
Ulusal Bayram ve Genel Tatil günleri şunlardır;
-1 Ocak Yılbaşı,
-23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı,
-1 Mayıs İşçi Bayramı,
-19 Mayıs Gençlik Bayramı,
-15 Temmuz Demokrasi Günü,
-30 Ağustos Zafer Bayramı,
-29 Ekim Cumhuriyet Bayramı,
-Ramazan Bayramı
-Kurban Bayramı
İŞÇİ ALACAKLARINDA GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME
İşçi alacaklarında görevli mahkemeler iş mahkemeleridir.
Yetkili mahkeme konusunda ise 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun ilgili maddelerine göre, davalının yerleşim yeri mahkemesi veya işin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. Eğer davalı işveren birden fazla ise, bu durumda herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkili olabilir.
ARABULUCULUK
İşçi alacaklarına ilişkin davalarda arabuluculuğa başvurma zorunluluğu bulunmaktadır. İşe iade davası veya işçi alacaklarına ilişkin bir dava açmadan önce arabuluculuk sürecinin tamamlanması zorunludur. Arabuluculuk sürecinin tamamlanması, dava şartıdır.
